Blackout? – damy radę! Jak przygotować dom na zimowe wyzwania energetyczne

 

Przyczyny potencjalnych przerw w dostawach prądu podczas zimy

Pogoda w ostatnich latach jest pełna anomalii. Ekstremalne warunki mogą prowadzić m.in. do uszkodzenia sieci elektroenergetycznych i pozbawienia odbiorców prądu. Takie sytuacje generują ogromne straty finansowe dla sektora, jak też utrudniają życie mieszkańcom.

Główne przyczyny przerw w dostawach energii zimą to:

• intensywne opady śniegu – opadają na przewody, tworząc ciężką pokrywę, która może przeciążyć linie elektroenergetyczne,
• mróz i oblodzenie – gdy temperatura spada poniżej 0°C i panują niskie temperatury, przewody mogą być pokryte lodem, co zwiększa ich wagę i zmniejsza wytrzymałość,
• silne wiatry – powodują powalenie drzew  na linie elektryczne lub bezpośrednie uszkodzenia infrastruktury,
• przeciążenie sieci – gdy wiele gospodarstw domowych jednocześnie intensywnie ogrzewa swoje budynki, zapotrzebowanie na energię gwałtownie rośnie.

Takie przerwy są zazwyczaj krótkie – od kilku godzin do pół dnia – choć zdarzają się i dłuższe. W kryzysowej sytuacji powinniśmy zachować spokój i działać według przygotowanego wcześniej scenariusza, opierając się na wykorzystaniu dostępnych technologii.

Jak przygotować się na możliwy blackout zimą

Krok 1: Zadbaj o ogrzewanie, zanim zaczną się mrozy

Przegląd systemu grzewczego

Przed sezonem grzewczym warto przeprowadzić profesjonalny audyt energetyczny lub zlecić przegląd kotła. Jeśli w Twoim budynku znajduje się pompa ciepła, kluczowa jest kontrola jej parametrów. Serwisant powinien ocenić stan wymiennika ciepła, szczelność przewodów – zarówno spalinowych, jak i doprowadzających wodę grzewczą – stan palnika i czujników oraz ciśnienie w instalacji. Taki nowoczesny system grzewczy wymaga regularnego sprawdzania. 

Jeśli w domu lub mieszkaniu są stare piece, warto rozważyć ich wymianę na urządzenia wykorzystujące odnawialne źródła energii, co w dłuższej perspektywie może przynieść oszczędności.

Wybór materiału opałowego wpływa na komfort mieszkańców, koszty ogrzewania, jak i na środowisko naturalne. Przyjrzyj się najpopularniejszym rozwiązaniom.

Pellet czy ekogroszek – czym ogrzewać dom?

Odpowietrzenie grzejników

Jak odpowietrzyć kaloryfer – krok po kroku:

Powietrze w instalacji grzewczej to powszechny problem. Gdy górna część kaloryfera jest zimna, oznacza to, że pęcherzyki powietrza blokują przepływ wytworzonego ciepła. Warto odpowietrzyć grzejniki, aby podnieść efektywność układu przed szczytem sezonu.

• Wyłącz ogrzewanie i poczekaj, aż kaloryfery ostygną (około 1 godzinę).
• Przygotuj wiaderko na wodę i ścierki – podczas odpowietrzania może pojawić się niewielka ilość wody.
• Znajdź zawór odpowietrzający na każdym kaloryferze – zwykle znajduje się u góry urządzenia.
• Ostrożnie odkręć zawór o ćwierć obrotu – usłyszysz delikatne syczenie, a po chwili może pojawić się woda.
• Zakręć zawór natychmiast, gdy woda zacznie kapać – nie otwieraj go szerzej.

To proste zadanie zajmuje kilkanaście minut i znacznie poprawia wydajność ogrzewania. Warto to zrobić dla wszystkich kaloryferów w domu, aby zapewnić optymalny przepływ ciepła na całej instalacji.

Czyszczenie kanałów spalinowych

Jeżeli masz piec na paliwo stałe, gaz lub olej, czyszczenie komina i kanałów spalinowych jest obowiązkowe. W przewodach odkłada się sadza, co utrudnia odprowadzanie spalin. Zalecane częstotliwości czyszczenia:

• kotły gazowe i olejowe – co 6 miesięcy (jesienią i wiosną),
• kotły na drewno – co 3 miesiące.

Krok 2: Uszczelnij okna i drzwi – zmniejsz straty ciepła

Gdy nieszczelne okna i drzwi przepuszczają mróz, ciepło ucieka na zewnątrz – wtedy jesteśmy bardziej zależni od zużycia energii. Dzięki uszczelnieniu skuteczniej i taniej ogrzejemy dom, co odciąży domowy budżet. 

Diagnoza przeciągów

Zanim zaczniesz pracę, przesuń rękę wzdłuż ram okien – jeśli poczujesz chłodny powiew, oznacza to konieczność interwencji.

Metody uszczelniania

Najłatwiejsze rozwiązanie to uszczelniające taśmy samoprzylepne:

• piankowe – idealne do mniejszych szczelin,
• gumowe – bardziej trwałe, lepsze do szerszych szczelin,
• specjalistyczne – dopasowują się do zmian temperatury i wilgotności.

Do większych szczelin między ramą a ścianą możesz użyć silikonu elastycznego – najlepiej do styku ramy z szybą – oraz pianki poliuretanowej – do większych luk, po wyschnięciu można ją przyciąć i zabezpieczyć lakierem. 

Dostępne są także folie termoizolacyjne, które po naklejeniu na szyby od wewnątrz tworzą dodatkową barierę termiczną. Folia zmniejsza przepływ chłodnego powietrza i zapobiega skraplaniu się pary wodnej.

Prostym rozwiązaniem są wałki pod okna – specjalne poduszki lub walce blokujące napływ zimnego powietrza na parapecie, przy dolnej krawędzi okna. 

Nowoczesne okna plastikowe mogą mieć tryb zimowy. To system regulujący element dociskowy, który sprawia, że skrzydło okna przylegają szczelniej do ramy.

Krok 3: Zadbaj o wentylację – znajdź balans

Wentylacja jest kluczowa dla zdrowego mikroklimatu i jakości powietrza wewnątrz. W starszych budynkach funkcjonuje w oparciu o ciąg grawitacyjny – powietrze wpada przez nawiewniki, a wyprowadza się przez kratki wentylacyjne. Zimą mroźne powietrze trafia do domu, wychładzając go.

Szacuje się, że kratki wentylacyjne odpowiadają za 30-40 proc. ubytku energetycznego w starszych budynkach, a nawet 50-60 proc. w nowoczesnych, dobrze izolowanych domach¹.

Praktyczne rozwiązania problemu optymalnej wentylacji zimą to:

• stabilizatory ciągu – małe urządzenia montowane w przewodach. Automatyczną przepustnicą regulują intensywność nawiewu. Mogą zmniejszyć straty energii nawet o 20 proc.,
• nawiewniki okienne z regulacją – możesz je regulować: otwierać latem, bardziej zamykać w okresie zimowym. Uwaga: nigdy nie należy ich całkowicie blokować!
• mechaniczna wentylacja z odzyskiem ciepła (rekuperacją) – system pozwala na wymianę powietrza bez utraty energii – dopuszcza świeże powietrze, ogrzewając je ciepłem wywiewanego powietrza wewnętrznego. W idealnym wariancie system  zachowuje nawet 80-90 proc. energii cieplnej².

Świeże powietrze w domu jest niezbędne w czasie zimy. Nadmiar wilgotnego powietrza trudniej ogrzać niż powietrze świeże i suche. Wietrzenie pomieszczeń to prosty krok do tego, by powietrze w domu było lżejsze i przyjemniejsze. Jak wietrzyć mieszkanie zimą bez wychładzania?

Sprawdź

Krok 4: Zmniejsz straty ciepła w domu

Ciepło ucieka także przez inne powierzchnie: dach i poddasze (25-30 proc.), ściany zewnętrzne (20-25 proc.) oraz okna i drzwi (10–20 proc.). Jedna z najbardziej opłacalnych inwestycji to izolacja poddasza³. W przypadku, gdy jest ono nieogrzewane, dokładna izolacja zmniejszy straty o 25-80 proc., w zależności od grubości i rodzaju materiału izolacyjnego⁴. Można to zrobić piaskiem, wełną czy innymi materiałami, wykorzystując ich naturalne właściwości izolacyjne.

Prostym rozwiązaniem jest wypełnienie szpar w ścianach. Takie miejsca zalepiamy wapnem lub silikonem, aby zminimalizować przepływ chłodnego powietrza od strony piwnic. W piwnicach warto zadbać o izolację rur ciepłej wody, aby zapobiec zamarzaniu. Nieocieplone budynki wymagają szczególnej uwagi w tych miejscach, gdzie ucieka najwięcej ciepła.

Jak w prosty i bezkosztowy sposób ograniczyć ubytki ciepła w domu? Odpowiedzi i praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule:
Straty ciepła w domu – jak temu zapobiec? 10 wskazówek

Krok 5: Przygotuj system awaryjny

W przypadku krótkiej przerwy w dostawach prądu dobrze jest mieć konkretny plan. Nie musisz zamieniać domu w bunkier – chodzi o rozsądne przygotowanie.

Oświetlenie

Wystarczy jedno miejsce, gdzie trzymasz akcesoria, aby łatwo je znaleźć w ciemności:

• latarki akumulatorowe (2-3) z zapasem baterii,
• lampy na baterie AA/AAA,
• świece LED (bezpieczniejsze niż tradycyjne świece).

Utrzymanie temperatury

Jeśli dom jest dobrze przygotowany, w razie blackoutu temperatura będzie spadać powoli. Możesz utrzymać komfort dzięki:

• ciepłym ubraniom i kocom,
• zebraniu domowników w jednym, mniejszym pomieszczeniu – znacznie szybciej się je ogrzeje, gdy wróci prąd,
• zapaleniu świec LED – pokój staje się bardziej przytulny w mroźne zimowe wieczory,
• zamknięciu nieużywanych drzwi.

Przygotowanie wody

W przypadku, gdy dom ma zasobnik, gorąca woda będzie dostępna przez kilka godzin. Zawsze warto wiedzieć, gdzie znajduje się zawór główny wody.

Powerbank i źródła energii

Powerbank o pojemności powyżej 10 000 mAh to rozsądna inwestycja – może naładować smartfon 2-3 razy.

Droższym rozwiązaniem jest stacja zasilająca o pojemności 256-555 Wh. Takie urządzenie może zasilać router przez kilka godzin lub małą lodówkę przez 8 godzin.

Krok 6: W razie potrzeby przygotuj się na dłuższą przerwę w dostawie prądu

W przypadku przerwy w dostawach energii, która potrwa wiele godzin, powinniśmy się dodatkowo przygotować.

Jedzenie i woda

W przypadku możliwości długiego blackoutu, przechowuj co najmniej 3-4 litry wody na osobę na dobę. Zadbaj też o jedzenie, które można przygotować bez prądu, np. chleb, orzechy, suchary, konserwy.

Ciepło

Jeśli w domu jest piec, przygotuj drzewo na zapas. Zadbaj o sprawną kuchenkę turystyczną. Uwaga! Nigdy nie używaj grilla, otwartego ognia ani kuchenki gazowej wewnątrz domu bez wentylacji! – grozi to zatruciem czadem.

Dostęp do informacji

W domu powinien być odbiornik radiowy na baterie i słuchawki, aby w przypadku blackoutu otrzymywać bieżące wiadomości na temat sytuacji w okolicy. 

Bezpieczeństwo

W sytuacji używania alternatywnych źródeł ciepła, dobrze jest mieć czujnik tlenku węgla oraz sprawną gaśnicę.

Zabezpieczenie przed blackoutem: inwestycja w oszczędność, wydajność i ekologię

Przy obecnych zmiennych warunkach przygotowanie domów na zimowe wyzwania pozwoli nam sprawnie poradzić sobie podczas przerw w dostawie prądu. Jest to więc inwestycja w bezpieczeństwo i efektywność energetyczną. Właściciele domów, którzy wykonają te kroki, zyskają bezpieczeństwo energetyczne w domu i spokój przez całą zimę.

A co w sytuacji, gdy przerwa w dostawach w ogóle się nie zdarzy? Wtedy budynek będzie lepiej izolowany, co pozwoli na obniżenie temperatury na termostacie przy zachowaniu komfortu i spowoduje oszczędności finansowe. 

Warto zainwestować w audyt energetyczny, aby poznać słabe punkty budynku. Stosując inteligentne zarządzanie i inteligentne termostaty, możemy kontrolować zużycie energii na co dzień. Jeżeli mamy taką możliwość, warto też rozważyć panele fotowoltaiczne lub panele słoneczne, które wykorzystują źródła odnawialne. 

Wszystkie te działania zabezpieczają nas na wypadek nagłego blackoutu, a jednocześnie mają pozytywny wpływ na stan środowiska – inwestujemy w oszczędność energii, wydajność i ekologię. 

Przypisy

1. „Tyle ciepła tracisz, gdy wieje z klatki wentylacyjnej!”, kb.pl ↩︎
2. „Rekuperacja – co to jest i jak działa”, swiadectwaonline.pl ↩︎
3. „Jaka jest procentowa utrata ciepła z budynku?”, styronet.pl ↩︎
4. „Jak ograniczyć straty ciepła przez strop?”, gpd24.pl ↩︎