Jak bezpiecznie korzystać z kodów QR

 

Czym jest kod QR i jak działa

Kod QR (z ang. Quick Response – szybka odpowiedź) to dwuwymiarowy kod kreskowy, złożony z czarno-białych kwadratów. Wbrew pozorom nie ma w nim żadnej magii – to tylko sposób zakodowania informacji, najczęściej:

• adresu strony internetowej (URL),
• danych do płatności,
• danych kontaktowych (wizytówka),
• informacji o bilecie, wejściówce lub kuponie rabatowym.

Czytnik w telefonie zamienia wzór kwadratów na ciąg znaków. Ten ciąg jest następnie interpretowany przez system: jako link do strony, numer konta do przelewu, tekst czy też dane kontaktowe do zapisania.

Istotne jest to, że kombinacji czarno-białych pól w kodzie QR są miliony – każdy niewielki „szum” w obrazku może oznaczać zupełnie inną treść. Użytkownik nie widzi, co dokładnie kryje się w środku, dopóki nie zeskanuje kodu. Niestety, właśnie na tym właśnie bazują przestępcy.

Jakie zagrożenia wiążą się z kodami QR?

Kody QR stały się powszechne; same w sobie nie są niebezpiecznym wynalazkiem. Zagrożenie pojawia się wtedy, gdy ktoś tworzy własny kod w celu przestępstwa albo gdy kody QR są podmieniane na fałszywe.

Do najczęstszych oszustw z kodami QR należą:

• phishing z wykorzystaniem kodu QR – kod ten prowadzi na fałszywą stronę, łudząco podobną do strony banku, firmy energetycznej, firmy kurierskiej czy serwisu społecznościowego. Na takiej stronie oszuści wyłudzają dane logowania, hasła, numery kart lub poufne dane,
• podmiana kodów QR w miejscach publicznych – naklejka z prawdziwą informacją (np. w transporcie publicznym, do zakupu biletu, opłaty parkingu) zostaje zaklejona przez przestępców innym kodem, kierującym do fałszywej strony lub płatności,
• złośliwe oprogramowanie (malware) – kod może prowadzić do strony, która próbuje wymusić pobranie aplikacji spoza oficjalnego sklepu lub prosi o pobranie pliku. Taka aplikacja może np. przechwytywać SMS-y z kodami autoryzacyjnymi, podmieniać numery kont czy szpiegować użytkownika w swoim telefonie,
• podmiana odbiorcy płatności – w kodzie QR wykorzystywanym do przelewów (np. przy opłacie faktury) może zostać ukryte konto przestępcy. Na podglądzie przelewu widzisz poprawną kwotę i tytuł, ale pieniądze trafiają do kogoś zupełnie innego, co grozi nieautoryzowanym dostępem do środków.

Dlatego najważniejsza zasada brzmi: nie ufaj ślepo kodowi QR tylko dlatego, że umożliwia szybki dostęp do danych.

Jak bezpiecznie korzystać z kodów QR? Najważniejsze zasady

1. Sprawdzaj źródło kodu

Skanuj kody QR tylko z zaufanych źródeł: oficjalnych aplikacji, stron instytucji, plakatów firm, które znasz, korespondencji od podmiotów, z którymi faktycznie masz relację (np. dostawcy energii, banku, operatora). Jeśli kod QR widzisz na przypadkowej naklejce na słupie, w windzie, na ławce w parku czy na opakowaniach produktów – zachowaj wzmożoną ostrożność. W miejscach publicznych zwróć uwagę, czy naklejka z kodem nie wygląda na doklejoną na szybko, krzywo lub na innym papierze niż reszta.

2. Zawsze czytaj, dokąd prowadzi link

Większość nowoczesnych smartfonów pokazuje adres strony, zanim ją otworzy. Warto z tego korzystać. Zanim klikniesz „Otwórz w przeglądarce”: przeczytaj uważnie domenę i adres URL (np. tauron.pl, gov.pl, nazwa banku), zwróć uwagę na literówki, dopiski i dziwne końcówki (np. „tauron-pl.com.co” zamiast „tauron.pl”). Sprawdź, czy strona używa szyfrowanego połączenia (https) – pamiętaj, że widoczna kłódka przy adresie to ważny sygnał, ale nie daje 100 proc. gwarancji bezpieczeństwa. Jeśli cokolwiek budzi twój niepokój – lepiej nie otwieraj stron i podejrzanych plików!

3. Nie instaluj aplikacji z nieznanych źródeł

Gdy po zeskanowaniu widzisz prośbę o pobranie aplikacji spoza oficjalnego sklepu (np. Google Play, App Store) – zrezygnuj. Legalni dostawcy dbają o to, by ich aplikacje były dostępne właśnie w tych sklepach. Zwróć też uwagę na uprawnienia, jakich żąda instalowana aplikacja. Program do skanowania QR, który chce mieć dostęp do SMS-ów, książki telefonicznej, historii połączeń i pamięci urządzenia, powinien od razu wzbudzić twoją czujność.

4. Kontroluj przelewy z kodów QR

Kody QR są wygodne przy opłacaniu faktur, np. za prąd. Jednak przed zatwierdzeniem przelewu sprawdź dokładnie odbiorcę i numer konta – czy zgadza się z danymi na fakturze, zweryfikuj kwotę i tytuł. Jeśli cokolwiek się nie zgadza, zrezygnuj z wykorzystania kodu QR i ręcznie wpisz dane lub skontaktuj się z infolinią firmy. Pamiętaj: bank pokazuje dane przelewu przed jego wysłaniem właśnie po to, by dać Ci szansę na wyłapanie nieprawidłowości.

5: Uważaj na „okazje” i presję czasu

Oszustwa z kodami QR często grają na emocjach: „tylko dziś”, „ostatnia szansa”, „dopłać teraz, bo przesyłka wróci do nadawcy”. Jeśli po zeskanowaniu kodu na ekranie pojawi się komunikat wymagający natychmiastowego działania i podania wrażliwych danych, numeru PESEL czy logowania do banku – wstrzymaj się. Zasada ograniczonego zaufania w sieci sprawdza się również przy kodach QR. Lepiej poświęcić minutę na weryfikację miejsca docelowego niż potem tłumaczyć się w banku czy na komisariacie.

Jakie aplikacje do skanowania są bezpieczne

Wiele nowoczesnych smartfonów ma wbudowany skaner kodów QR w aplikacji aparatu. To najbezpieczniejsza opcja – nie wymaga instalowania dodatkowych programów.

Jeśli korzystasz z osobnej aplikacji:

• wybieraj te z dużą liczbą pobrań i dobrymi ocenami,
• sprawdź opinie użytkowników,
• unikaj aplikacji, które zasypują Cię reklamami lub proszą o zbędne uprawnienia.

Dodatkową warstwą ochrony pozostaje aktualne oprogramowanie telefonu oraz oprogramowanie antywirusowe – tak jak w przypadku korzystania z internetu na komputerze.

Jak uczyć bliskich bezpiecznego korzystania z kodów QR?

Przestępcy chętnie wybierają osoby mniej obyte z nowymi technologiami: seniorów oraz dzieci. Warto więc wytłumaczyć, że kod QR to tylko inna forma linku – i tak samo jak w wiadomości tekstowej, nie należy klikać pochopnie.

Porozmawiaj z bliskimi – przećwiczcie wspólnie sprawdzanie adresów stron przed ich otwarciem. Poproś, by w razie wątpliwości najpierw zadzwonili do kogoś zaufanego, a dopiero potem wykonywali płatności lub logowanie.

Internet ułatwia nam życie, ale jest również miejscem działania cyberprzestępców. Na szczycie rankingu najgroźniejszych oszustw znajduje się phishing, czyli fałszywe maile, SMS-y i inne wiadomości, które służą do kradzieży danych i tożsamości. Dowiedz się więcej:

Jak rozpoznać fałszywe maile i nie paść ofiarą oszustów?

Podsumowanie: skanuj świadomie

Kody QR ułatwiają życie – pozwalają szybko zapłacić rachunek, pobrać aplikację czy kupić bilet. Żeby korzystać z nich bezpiecznie, wystarczy kilka prostych zasad:

• skanuj kody tylko z zaufanych źródeł,
• zawsze czytaj, dokąd prowadzi link,
• nie instaluj aplikacji z nieznanych miejsc,
• kontroluj dane przelewu przed zatwierdzeniem,
• nie daj się ponaglać ani zastraszyć komunikatami po zeskanowaniu.

Świadome korzystanie z kodów QR to kolejny element dbania o swoje cyberbezpieczeństwo – tak samo ważny, jak silne hasła, aktualne oprogramowanie czy ostrożność w mediach społecznościowych. Dzięki temu możesz korzystać z cyfrowych udogodnień, jednocześnie skutecznie chroniąc siebie i swoje finanse.