Strefy czystego transportu w miastach – jak zmieniają przestrzeń i jakość życia mieszkańców?

 

Coraz więcej samorządów decyduje się wprowadzić strefę czystego transportu, by skutecznie walczyć z zanieczyszczeniami. Rozwiązanie to, znane za granicą jako Ultra Low Emission Zone, realnie wpływa na poprawę zdrowia ludzi.

Na czym polega strefa czystego transportu?

Strefa czystego transportu (SCT) to rozwiązanie, które coraz częściej pojawia się w Europie. Jest praktycznym sposobem na poprawę jakości powietrza i ograniczenie emisji spalin. Polega na wprowadzaniu ograniczeń dla najbardziej emisyjnych pojazdów na wybranym obszarze, jakimi jest np. centrum miasta. Sprzyja to ekologii oraz poprawie komfortu życia, jaki odczuwa znaczna liczba mieszkańców tego obszaru. Rozwój czystego transportu jest elementem szerszej strategii, którą w naszym kraju obecnie promuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

W Polsce stref czystego transportu przybywa, a reguluje je ustawa o elektromobilności, która weszła w życie w 2021 r. Dokument ten, nad którym czuwa Ministerstwo Klimatu, umożliwia samorządom walkę ze smogiem poprzez zakaz wjazdu dla starszych samochodów z silnikiem Diesla i na benzynę ¹.

Strefa w Warszawie działa od lipca 2024 r. Obejmuje 37 km² centrum, w tym części Saskiej Kępy i okolicznych dzielnic. Od stycznia 2026 r. pojazdów w stolicy podlegają następujące wymogi:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) musi spełniać normę spalin Euro 3 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2000 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 26 lat).
• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) musi spełniać normę spalin przynajmniej Euro 5 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2009 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 17 lat)².

Pomóż nam ulepszyć blog „Lepiej” wypełniając krótką ankietę — zajmie Ci to tylko 5 minut i jest całkowicie anonimowe.

START

Wpływ stref czystego transportu na przestrzeń miejską

Strefy czystego transportu zmieniają układ ulic. Dzięki nim centrum miasta staje się bardziej przyjazne pieszym. Mniej spalin oznacza mniej hałasu, co ułatwia pracę, jaką wykonuje prezydent miasta i urząd miasta w zakresie rewitalizacji parków. Promuje się pojazdy elektryczne, autobusy zeroemisyjne oraz rowery.

W miastach takich jak Berlin, strefy czystego powietrza odmłodziły flotę aut. Dzięki temu emisje, w tym szkodliwych tlenków azotu, obniżyły się o 50 proc.; ponadto zwiększyła się zieleń miejska ³.

W polskich miastach jest to szansa na zrównoważony rozwój, który wspiera elektromobilność. Pojazdy służb mundurowych i ratowniczych oraz pojazdy specjalne (np. food trucki), zazwyczaj są wyłączone z zakazów na podstawie uchwały rady gminy.

Ochrona środowiska to nie tylko zmiany technologiczne i ograniczenia w ruchu przestarzałych, zanieczyszczających powietrze samochodów, ale też troska o żywą naturę. Dowiedz się jak chronić zapylacze, które pracują nieprzerwanie na rzecz bioróżnorodności.

SPRAWDŹ

Strefa czystego transportu – poprawa jakości życia mieszkańców

Ograniczenie emisji spalin w miastach przekłada się na czystsze powietrze. Dzięki temu zmniejszają się problemy zdrowotne, takie jak astma czy choroby układu oddechowego. Mieszkańcy zyskują spokojniejsze otoczenie, sprzyjające spacerom i aktywnościom na świeżym powietrzu. Wszystko to podnosi ogólny komfort życia mieszkańców ⁴.

Jednocześnie strefy czystego transportu ułatwiają rozwój mobilności opartej na paliwach alternatywnych. Coraz częściej na terenie strefy spotkamy pojazdy z napędem elektrycznym i pojazdy napędzane wodorem lub gazem ziemnym. Uprawnione służby podczas kontroli w strefie sprawdzają, czy pojazd spełnia normy środowiskowo-emisyjne wymagane w SCT.

Plany rozwoju stref czystego transportu w Polsce

Strefę czystego transportu w Krakowie uruchomiono 1 stycznia 2026 r. W przypadku samochodów benzynowych (w tym na LPG) obowiązuje zasada, że do strefy mogą wjeżdżać pojazdy spełniające normę Euro 4 lub wyprodukowane w 2005 r. albo później. W praktyce oznacza to możliwość wjazdu samochodów mających nawet 21 lat.

Samochody z silnikiem Diesla muszą spełnić surowsze kryteria. Wymagana jest norma Euro 6 lub rok 2014, co oznacza, że akceptowane będą diesle mające maksymalnie 12 lat ⁵.

W Polsce kolejne miasta – po Warszawie i Krakowie – rozważają tego typu rozwiązania. Wrocław planuje wdrożenie SCT na ok. 6 proc. powierzchni miasta, w tym Stare Miasto i Nadodrze. Przymierzają się m. in. Katowice i Szczecin. Nowelizacja ustawy o elektromobilności z 2023 r. sprawiła, że lista potencjalnych przyszłych stref obejmuje 37 polskich miast ⁶.

Dyrektywy Europejskie

W Unii Europejskiej dyrektywa w sprawie jakości powietrza (Air Quality Directive, rewizja CAFE), przyjęta pod koniec 2024 r., stawia za cel osiągnięcie niemal zera zanieczyszczeń do 2050 r. Bardziej rygorystyczne normy jakości powietrza, zgodne z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia WHO, mają wejść w życie od 2030 r. Wymagają one zdecydowanych działań, takich jak strefy czystego transportu. Miasta powyżej 100 tys. mieszkańców (lub mniejsze przy wysokim zanieczyszczeniu) będą zobowiązane do ustanowienia stref SCT przy przekroczeniu norm tlenków azotu NO₂ ⁷.

Zgodnie z kompleksową strategią rozwoju Unii Europejskiej, określaną jako Zielony Ład, w tym pakietem Fit for 55, kluczową datą w jej realizacji ma być rok 2035. Wtedy to w całej UE planowane jest wejście w życie zakazu rejestracji nowych samochodów. Dotyczy to aut osobowych i dostawczych z silnikami spalinowymi emitującymi dwutlenek węgla CO₂ ⁸.

Stacje ładowania samochodów elektrycznych dla domu ułatwiają przejście na czysty transport.

Sprawdź ładowarki do samochodów elektrycznych od TAURONA!

Przyszłość SCT: szanse i wyzwania dla polskich miast

Rozwój stref czystego transportu wspiera transformację energetyczną, promując pojazdy elektryczne zasilane odnawialnymi źródłami. SCT to krok ku zdrowszym miastom, gdzie zrównoważony transport miejski łączy się z ochroną środowiska. Daje to realną szansę na rozwój zielonych metropolii.

W perspektywie 2030-2050 r., zgodnie z unijnymi celami neutralności klimatycznej, strefy czystego transportu mogą ewoluować w kierunku zeroemisyjnych stref (ZEZ), gdzie dominować będą elektryki, wodór i transport zbiorowy.

Wielkim wyzwaniem komunikacyjnym tej transformacji są koszty wymiany aut i budowy infrastruktury ładowania. Powoduje to sprzeciw części polityków i obywateli. Zwolennicy zmian wskazują jednak na korzyści: zdrowsze płuca, mniej korków, więcej przestrzeni dla życia i zieleni w centrach miast.

Przypisy

1. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001289 ↩︎
2. https://transport.um.warszawa.pl/wymogi-sct ↩︎
3. https://auto.wprost.pl/aktualnosci/10978564/jak-strefy-czystego-transportu-poprawily-jakosc-powietrza-w-7-europejskich-miastach.html ↩︎
4. https://polskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2024/01/Koalicja_Lekarzy_Naukowcow_SCT_polskie_miasta_2023_Opinie_ekspertow.pdf ↩︎
5. https://ztp.krakow.pl/wszystkie-aktualnosci/sct/strefa-czystego-transportu-w-krakowie-praktyczny-przewodnik.html ↩︎
6. https://sctlab.ios.edu.pl/sct-we-wroclawiu-jaki-ksztalt-start-do-konca-lipca-2026-r/ https://www.katowice.eu/dla-mieszkanca/aktualnosci?ItemID=7821
   https://motovoyager.net/porady/prawo-i-przepisy/strefy-czystego-transportu-w-2026-roku-w-ktorych-miastach-dzialaja-jakie-zasady-w-nich-obowiazuja-i-jakimi-pojazdami-nie-mozna-do-nich-wjechac-warszawa-krakow/ ↩︎
7. https://environment.ec.europa.eu/news/new-pollution-rules-come-effect-cleaner-air-2030-2024-12-10_en ↩︎
8. https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20230210IPR74715/fit-for-55-zero-co2-emissions-for-new-cars-and-vans-in-2035 ↩︎